Je staat bij de balie van de apotheek en krijgt hetzelfde doosje als altijd. Duspatal, of een generiek doosje met mebeverine erop. Twee capsules per dag, al jaren. Je hebt nooit precies geweten of het hielp, maar de buikpijn werd er in elk geval niet erger van. Over een tijdje krijg je dat doosje misschien niet meer vergoed.
Zorginstituut Nederland adviseert de minister van VWS om mebeverine uit het basispakket te halen. Het middel wordt vergoed sinds 1987 en is bedoeld voor mensen met het prikkelbaredarmsyndroom (PDS). De reden staat in het nieuwsbericht van het Zorginstituut van 15 september: mebeverine werkt niet beter dan een placebo. Het advies zelf is gedateerd 9 september. De minister beslist. Neemt zij het advies over, dan geldt er volgens het Zorginstituut een overgangsperiode van 6 maanden waarin het middel nog wel vergoed wordt.
De huisarts raadde het al sinds 2022 af
Dit komt niet uit de lucht vallen. In de adviesbrief aan de minister staat dat de NHG-standaard voor huisartsen mebeverine sinds 2022 niet meer aanbeveelt, omdat het niet bewezen werkzaam is. De richtlijn van de Federatie Medische Specialisten uit datzelfde jaar noemt het middel niet eens als optie. Het Zorginstituut zocht daarna zelf nog naar nieuwer onderzoek en vond één Nederlandse studie uit 2025 bij kinderen van 12 tot 17 jaar. Uitkomst: ook daar niet beter dan placebo.
Zes partijen reageerden op het conceptadvies, onder wie de huisartsen (NHG), de apothekers (KNMP), de maag-darm-leverartsen en de patiëntenorganisatie PDSB. Volgens de brief had geen van hen inhoudelijk bezwaar tegen de conclusie. De maag-darm-leverartsen en de KNMP vroegen wel om uitzonderingen in specifieke gevallen. Het Zorginstituut wees dat af: “Helaas is hier geen wetenschappelijk bewijs voor.”
Een middel dat niet werkt hoort niet in het pakket
Wij vinden dit advies terecht, en eigenlijk laat. Het basispakket betaal je samen, via je premie. Elke euro die naar een middel gaat waarvan de richtlijn zegt dat het niet beter werkt dan een nepcapsule, gaat niet naar iets dat wel werkt. Als de huisartsen het middel al vier jaar afraden, is het vreemd dat de vergoeding zo lang gewoon doorliep.
En het gaat om veel mensen. In 2024 kregen volgens de adviesbrief 70.147 mensen mebeverine vergoed. Het nieuwsbericht zegt “meer dan 70 duizend patiënten in 2025”, maar de tabel in de brief gaat over 2024. Dat ene jaartal is een slordigheid, geen reden om het advies te wantrouwen.
Gemiddeld 74 euro per gebruiker, tegen 385 euro eigen risico
De zorgverzekering betaalde in 2024 in totaal 5.184.586 euro voor mebeverine: 3.494.564 euro voor het middel en 1.690.022 euro aan apotheekkosten. Deel dat door 70.147 gebruikers en je komt op ongeveer 74 euro per gebruiker per jaar. Alleen het middel zelf kostte gemiddeld 49,82 euro per persoon per jaar, schrijft het Zorginstituut.
Leg dat naast het verplichte eigen risico van 385 euro, het bedrag dat het Zorginstituut zelf in zijn rekenvoorbeeld op de pagina over eigen risico en eigen bijdrage gebruikt. Vergoede medicijnen gaan eerst van je eigen risico af. Wie verder weinig zorg gebruikt, betaalt mebeverine dus nu al grotendeels of helemaal zelf, alleen via een omweg. Voor die groep verandert er in de portemonnee weinig. Wie het eigen risico elk jaar vol maakt door andere zorg, gaat het wel merken. Op medicijnkosten.nl staan de meeste verpakkingen mebeverine 200 mg op 11,83 tot 14,29 euro (stand 1 september 2026).
Het Zorginstituut rekent zelf met te stevige getallen
Dan het zwakke punt aan de kant waar wij staan. In de lopende tekst van de brief staat dat de totale vergoeding “bijna 5 miljoen euro” was. De tabel een pagina eerder zegt 5,18 miljoen, en dat is meer dan 5 miljoen, niet bijna. Belangrijker: de KNMP schat in een voetnoot dat de echte kosten van het middel tussen 0,6 en 0,9 miljoen euro per jaar liggen, omdat verzekeraars geheime kortingen afspreken met leveranciers. Het Zorginstituut kan dat niet controleren. De besparing is dus veel onzekerder dan die 5 miljoen doet vermoeden, en het Zorginstituut zegt zelf ook dat de alternatieven geld kosten.
Dat maakt het advies niet fout. Het maakt wel duidelijk waar het op rust: op het bewijs dat het middel niet werkt, niet op een grote besparing. En “niet beter dan placebo” betekent niet dat niemand zich beter voelde. Bij PDS verschilt per persoon wat helpt. Wie jarenlang minder krampen had, verliest iets, ook als het niet de capsule zelf was.
Stoppen of wisselen doe je niet op eigen houtje. Dit artikel is geen medisch advies. De brief noemt als alternatieven uit de richtlijn onder meer laxantia, loperamide, pepermuntolie en in specifieke gevallen linaclotide, afhankelijk van je klachten. Welke daarvan bij jou past, bepaal je met je huisarts.
Vul de Keuzehulp PDS in vóór je volgende herhaalrecept
Gebruik je mebeverine, open dan de Keuzehulp PDS van de patiëntenorganisatie. Die zet de behandelingen op een rij: pil, dieet of therapie, bijwerkingen, en of je zorgverzekering het vergoedt. Dyana Loehr van de PDSB zegt het in het nieuwsbericht zo: “We moedigen artsen én patiënten aan: begin het gesprek op tijd.” Neem je antwoorden mee naar je huisarts. Dan gaat dat gesprek over wat bij jou past, en niet alleen over een doosje dat verdwijnt.
Bij het EFSA-oordeel over zoetstof E962 zagen we het omgekeerde: een stof met een enge naam bleek volgens de toezichthouder geen risico. Hier is het een vertrouwd doosje dat niet blijkt te werken. In beide gevallen gaat het onderzoek voor het gevoel. En de vraag waar het premiegeld naartoe gaat, speelt ook bij de initiatiefwet tegen het opkopen van zorgpraktijken.
Hermans beslist, daarna nog zes maanden vergoeding
Het advies ligt nu bij minister Hermans van VWS. Neemt zij het over, dan volgt een overgangstermijn van 6 maanden waarin mebeverine nog vergoed wordt. Daarna verdwijnt het uit het geneesmiddelenvergoedingssysteem. Een startdatum noemt het advies niet. De vraag die dan zichtbaar wordt: krijgen de 70.000 gebruikers een brief of een gesprek, of merken ze het pas aan de apotheekbalie? Verzekeraars en de PDSB vroegen in de consultatie allebei om goede voorlichting.